• bonsai.niwaki

O Suiseki

Każdy kto chociaż odrobinę otarł się o bonsai, słyszał o Suiseki.

Mi zdarzyło się otrzeć trochę bardziej, bo zajmuje się tą sztuką ponad 20 lat. Tak samo jak bonsai. Kiedy zaczynałem swoją przygodę z roślinami, na ilustracjach z bonsai stały też kamienie. Wydawało mi się, że to integralna część bonsai. Uważam tak do dzisiaj.

Informacji o Suiseki jest dość sporo w sieci i w książkach, ale samo Suiseki nie jest takie łatwe jak by się wydawało. Nawet przeczytanie "całego internetu" nie wystarczy, dopóki ktoś wam wyraźnie nie pokaże palcem o co chodzi.


Wystawa Suiseki

Ja też na początku uczyłem się intuicyjnie. Sam zbierałem kamienie i sam je eksponowałem w Dai - za (drewniane podstawki). Dzisiaj to już prawie mój zawód. Przeczytałem też prawie wszystko, ale to tylko pogłębiło moją determinacje do dalszej nauki. 


Tak naprawdę, dopiero spotkania z japońskim mistrzem Matsuurą i kilka godzin rozmów, na wystawie  Taikan - ten w Kioto z mistrzem Nomurą, ukierunkowały mnie na co zwracać uwagę w tej sztuce i odpowiedziało na pytanie: czym tak naprawdę jest Suiseki.


W poniższym artykule, chciałbym przybliżyć Wam tę Sztukę i zrobić swoiste wprowadzenie w temacie Suiseki. 

Bez zbędnych i zawiłych informacji, nie wchodząc w szczegóły, bo nawet książka na ten temat to za mało. Nie będę pisał też o historii, bo jak będziecie chcieli to doczytacie o niej w innych źródłach.

A zatem czym jest Suiseki?


Słowo Suiseki odnosi się do jednego kamienia, który poprzez swój kształt lub wzór na powierzchni, wyraża o wiele więcej niż kamień jest samym w sobie. Sztuka Suiseki rozwijała się w Japonii przez wiele stuleci, zanim osiągnęła współczesną formę.

Arishige Matsuura

To prosta definicja.

Podnosimy zwyczajny przedmiot jakim jest kamień i patrząc na niego doświadczamy doznań estetycznych, wywoływane przez:

  • harmonię, 

  • krajobraz, 

  • wiek.

Do definicji jeszcze wrócimy.


Ale co jest najważniejsze?


Ze względu na to że Suiseki jest sztuką nie tylko tradycyjną ale również kolekcjonerską i ma swoich zbieraczy, swój rynek, to ocena kamienia ma swoje prawidła - faktory.

Dzięki tym zasadom jesteśmy wstanie dość precyzyjnie określić czy coś jest Suiseki czy nie, a po części - jaką ma wartość.


1. KATACHI. Kształt, forma.

Mamy trzy podstawowe formy:

  • Kamienie krajobrazowe - Sansui-seki,

  • Kamienie obiekty - Keisho-seki

  • Kamienie z rysunkiem na swojej powierzchni - Monyo-ishi.

Oczywiście w tych kategoriach można wyszczególnić konkretne podkategorie np.:

  • Yamagata-ishi   - kamień góra, 

  • Taki-ishi            - kamień z wodospadem,

  • Kuzuya-ishi       - kamień chałupka,

  • Sugata-ishi        - kamień postać człowieka. 

Podkategorii jest wiele. Istotne jest to, że tematy kamieni powinny być poważne, nostalgiczne. Najczęściej przywołują one krajobraz.

Tak jak w malarstwie japońskim: wędrujący mnich, płynąca łódź, w oddali migocące góry.


Żeby nie było tak łatwo: w tych podkategoriach są też prawidła.

Dla łatwiejszego zrozumienia posłużę się wodospadem czyli Taki-ishi.


Zazwyczaj wodospad to jasna żyła mineralna (kalcytowa albo kwarcowa) na ciemniejszym kamieniu. Ale to nie może być żyła,  która przechodzi na około kamienia. Powinna  zaczynać się gdzieś na szczycie i kończyć szerzej, na dole.


Kamień - wodospad


W krajobrazach górskich cenione są góry i pasma z miękką linią zarysu - Kamae.

Taka linia nawiązuje też do malarstwa tradycyjnego, np. w technice Sumi-e. Tutaj góry malowane są jednym pociągnięciem pędzla.

Każda podkategoria ma jakieś prawidła.

2. SHITSU. Jakość kamienia.

To najważniejsza cecha Suiseki.

Na jakość ma wpływ kilka szczegółów.

  • brak uszkodzeń mechanicznych na całej powierzchni kamienia,

  • rodzaj materiału z jakiego jest zrobiony kamień. 

Materiał kamienia powinien być twardy, ale na tyle miękki aby czynniki atmosferyczne przyczyniły się do jego "poprawy", a nie degradacji. Już mówię o co chodzi.


Najpierw, po japońsku.


Twardość kamienia jest określana przez zdolność zatrzymywania wody na swojej powierzchni - nazywa się to Mizu-mochi.

  • Kamień po namoczeniu powinien schnąć powoli, jednak nie za długo.

  • Kamień bardzo twardy, w ogóle nie przyjmuje wody


Mizu - mochi


A teraz naukowo.


Mamy trzy podstawowe typy skał. Osadowe, magmowe i metamorficzne.

  • Skały osadowe są degradowalne, często w jasnych barwach (kolor to następny punkt). 

  • Skały metamorficzne mogą być zarówno ze skał osadowych jak i magmowych. Tutaj można już znaleźć materiał na Suiseki.

  • Skały magmowe, często ciemne barwy z ciekawą fakturą. Większość Suiseki najwyższej klasy jest z tego przedziału.


3. IRO. Kolor


Na Suiseki preferowane są ciemne kamienie. Od ciemnych brązów, poprzez grafity do wszystkich odcieni czerni. Na takim kolorze światło załamuje się w specyficzny sposób. Doskonale widać m.in., detale w strukturze kamienia jak i w jego powierzchni. Uwidacznia się patyna. Jest to bardzo ważne. Takie kolory harmonizują się z naturą, nie odcinają się od niej.


4. HADA. Powierzchnia kamienia.

W wyniku przemieszczania (toczenia) w rzece oraz  procesu utleniania się - często minerałów miękkich, kamienie uzyskują unikalną strukturę na swojej powierzchni. 

Hada wskazuje nam więc oryginalność kamienia. 


Rodzajów powierzchni kamienia mamy kilka. 

Od cienkich żyłek - wypukłych bądź wklęsłych, poprzez małe otworki - o różnych średnicach, do powierzchni przypominającej skórkę gruszki.



Przykładowe powierzchnie kamieni - Hada


Hady są podziwiane i oceniane, a proces Yoseki (dosł. podnosząc kamienie, "wychować" coś żywego) tylko je bardziej podkreśla i uwydatnia.


5. JIDAI. Wiek (dojrzały wygląd)


Nie chodzi tu o wiek geologiczny, ale o samo odczucie dojrzałości. Klasę Suiseki określa:

  • dobry kształt,

  • dobry materiał,

  • odpowiednia barwa,

  • delikatna powierzchnia,

  • „dojrzały wygląd”.

Dojrzałości Suiseki dodaje patyna, która powstaje zarówno w wyniku naturalnych procesów, jak

i wskutek pielęgnacji kamienia poprzez Yoseki.


Patyna jest spoiwem wiążącym pozostałe faktory. Kamienie szorstkie patynują się matowo, 

a czym gładsza powierzchnia kamienia patyna staje się bardziej satynowa.


Yoseki (dosł. podnosić kamienie, „wychować” coś żywego) –


W tym przypadku znaczy: wypielęgnować jak istotę żywą kamień, który nabiera patyny (sabi).


Proces Yoseki wymaga czasu (podobnie jak bonsai). Dobre wyniki nie przychodzą szybko, potrzebna jest systematyczność i cierpliwość.


Proces Yoseki


W Japonii proces Yoseki rozpoczyna się od umieszczenia kamieni na zewnątrz, na drewnianych ławach i regularnego podlewania (tak jak bonsai). Z czasem stałe moczenie i suszenie, a także wystawienie na działanie słońca powodują powstanie patyny nadającej kamieniowi, tak istotny „dojrzały wygląd”.


Mistrz Matsuura mówi, że kamień staje się Suiseki gdy  ma wszystkie 5 faktorów.

Oczywiście są wyjątki w faktorach, np. w barwie:

  • Sado-akadama-ishi (kamienie o barwie czerwonej), 

  • Kamienie z Furuja, które są czarnymi wapieniami i nie są kamieniami rzecznymi -  ich odpowiednikiem są europejskie kamienie z Ligurii.


Kiedy Suiseki stało się popularne w Europie, a było to mniej więcej 35 lat temu, większość

ludzi zainteresowanych tą sztuką, opierała swoją wiedzę na strzępkach informacji i fotografiach. Nikt nie był w stanie odróżnić japońskiego kamienia od chińskiego czy koreańskiego. Każdy kamień na drewnianej podstawce stał się Suiseki.


Wystawa Suiseki. muzeum Manggha, Kraków.


Niestety taki stan rzeczy trwa to do dzisiaj.


Gongshi - chińskie, czy Suseok - koreańskie, to różne sztuki ekspozycji kamieni, w których chodzi zupełnie o coś innego. Na szczęście w ostatnich latach mamy coraz większe możliwości poznawania sztuki Suiseki, chociaż by przez kontakt z japońskimi mistrzami zarówno w Japonii jak i w Europie.


Suiseki to Japońska Sztuka. 

Poprzez przestrzeganie zasad i odbieranie jej taką jaka jest w oryginale, oddajemy szacunek ludziom którzy ją tworzyli setki lat. Stajemy się jednością z ich myśleniem i wrażliwością, jesteśmy kontynuatorami tej sztuki poza Japonią.


Wystawa Suiseki


Pamiętajmy, że Suiseki to też "Do" - droga, w poszukiwaniu kamieni z odpowiednim kształtem,

materiałem, barwą. Droga to też oczekiwanie na dojrzałość kamienia w procesie Yoseki.


Zbieranie kamieni w rzece (Tanseki) przybliża nas do natury. Studiowanie samego Suiseki, (powierzchni, patyny) uwrażliwia nas na nie zauważalny detal, na zwykłą rzecz która jest pięknem natury - tym najmniej dostrzegalnym.


NA KONIEC


Możemy sobie zbierać dowolne kamienie, w kształcie czy w innych faktorach, dla swojej

przyjemności. Nikt nam przecież tego nie zabroni. Musimy jednak pamiętać czym jest Suiseki i o co

chodzi w tej sztuce.

Inną rzeczą jest samo eksponowanie kamienia, zarówno na podstawkach Dai-za (drewniane

podstawki) jak i na Suibanach (ceramiczne tace), a później na wystawach. 

Ale to już zupełnie inna historia...


© Copyright: Bogdan Pociask

Właściciel: Łukasz Szkoła

OBSERWUJ NAS

  • Czarny Facebook Ikona
  • Czarny YouTube Ikona
  • Czarny Instagram Ikona

NEWSLETTER

KONTAKT

© Copyright 2018-2020 Łukasz Szkoła. All Rights Reserved

© Copyright 2018-2020 bonsai-niwaki. All Rights Reserved